तंट्या भिल्ल

तंट्या भिल्ल याला 4 डिसेंबर 1889 रोजी फाशी देण्यात आली होती. उद्या तंट्याचा स्मरणदिवस. मध्यप्रदेशाचे मुख्यमंत्री शिवराज सिंह चौहान यांनी सोमवारी इंदूरमधील पातालपानी रेल्वे स्थानकाचे तंट्या भील असे नामकरण करण्याची घोषणा केली. त्याचबरोबर इंदूर बसस्थानकाला तंट्या मामाचे नाव देण्यात येणार आहे. कोण होता हा तंट्यामामा?

 भारत मातेला गुलामगिरीतून मुक्त करण्यासाठी बिरसा मुंडा ते तंट्या भिल्ल पर्यंतअनेक स्वातंत्र्यसैनिकांनी आपल्या प्राणांची आहुती दिली. आपल्यासाठी यातील बहुसंख्य हुतात्मे अज्ञात आहेत. अशा आजपर्यंत बहुतांशी अज्ञात राहिलेल्या एका हुतात्म्याची आपण आज माहिती करून घेऊ. 

इतिहासकारांच्या मते, तंट्याचा जन्म भिल्ल जमातीमध्ये 1842 च्या सुमारास मध्यप्रदेशातील खांडवा जिल्ह्यातील पांधणा तहसीलच्या बड्डा येथे भाऊसिंगच्या घरी झाला. तंटया भिलचे खरे नाव तांत्या होते, त्यांना प्रेमाने तंट्या मामा म्हणूनही ओळखले जात असे. असे म्हटले जाते की तंट्या म्हणजे भांडण किंवा संघर्ष आणि तंट्याच्या वडिलांनी त्याला हे नाव दिले कारण तो आदिवासींवरील अत्याचाराचा बदला घेण्यासाठी नेहमीच तयार होता. लहानपणी बाण, काठ्या, गोफण चालवण्यात रमलेल्या तंट्याने तारुण्याच्या उंबरठ्यावर पाऊल ठेवताच इंग्रजांविरुद्ध, जमीनदारी प्रथेविरुद्ध बंड करण्यास सुरुवात केली. इंग्रजांना सळो की पळो करून सोडणारा सोडणारा भारतीय रॉबिनहूड तंट्या भिल यांनी 1870 ते 1880 च्या दशकात मध्य प्रांतातील 1700 गावांमध्ये आणि बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये ब्रिटिशांविरुद्ध समांतर सरकार चालवले. मामा तंट्याच्या राजवटीत कोणताही आदिवासी उपाशी झोपू शकत नाही, असा समज होता. ब्रिटिशांनी त्याला गुन्हेगार म्हणून संबोधले. तंट्या 12 वर्षे ब्रिटीश राजवटीविरुद्ध लढणाऱ्या क्रांतिकारकांपैकी एक म्हणून ओळखला जातो. . अहवालात असे म्हटले आहे की तो गरीब आणि गरजूंमध्ये वाटण्यासाठी ब्रिटिश सरकारच्या खजिन्याची आणि त्याच्या अनुयायांची मालमत्ता लुटत असे. आदिवासी समाज आणि तंट्या भिल्ल सारख्या क्रांतिकारकांनी ब्रिटिश राजवटीविरुद्ध बंडाचा झेंडा उभारला होता. शेवटी इंग्रजांना तंट्याशी लढण्यासाठी ब्रिटीश सैन्याची खास तुकडी भारतात बोलावावी लागली. 

इतिहासकारांच्या म्हणण्यानुसार, रक्षाबंधनाच्या दिवशी म्हणजे 11 ऑगस्ट 1889 रोजी तांत्या आपल्या बहिणीला भेटायला आला होता, तेव्हा तिचा पती गणपत सिंहने त्याला ब्रिटिशांच्या ताब्यात दिले . तंट्या भीलच्या अटकेची बातमी न्यूयॉर्क टाइम्सच्या १० नोव्हेंबर १८८९ च्या अंकात ठळकपणे प्रसिद्ध झाली होती. या बातमीत त्यांचे 'रॉबिन हूड ऑफ इंडिया' असे वर्णन करण्यात आले होते. जबलपूर येथील इंग्लिश सत्र न्यायालयाने 19 ऑक्टोबर रोजी तंट्याला फाशीची शिक्षा सुनावली होती. त्याला 4 डिसेंबर 1889 रोजी फाशी देण्यात आली होती. इंदूरजवळील खंडवा रेल्वे मार्गावरील पातालपानी रेल्वे स्थानकाजवळ त्याला फासावर लटकवून फेकण्यात आले होते. ज्या ठिकाणी त्याची चिता रचण्यात आली त्या ठिकाणी तंट्या मामाची समाधी मानली जाते. आजही तंट्या मामाच्या सन्मानार्थ सर्व गाड्या या ठिकाणी क्षणभर थांबतात.

स्वातंत्र्याच्या अमृतमहोत्सवी वर्षात या सर्व ज्ञात-अज्ञात स्वातंत्र्यवीरांना प्रणाम.